Tagarchief: Tweede Wereldoorlog

Kamp Amersfoort

Laan 1914 en de Dodenweg in Leusden/Amersfoort, twee straatnamen die ik ken vanuit mijn jeugd. Beladen, ietwat vreemde namen. Ze leiden je o.a. naar Kamp Amersfoort.
Auschwitz, Westerbork, die namen kwamen tijdens de geschiedenislessen op school vaak voorbij. Van kamp Amersfoort wist ik lange tijd eigenlijk niet zoveel. Wat is daar gebeurd? Hoe groot was het? Hoe lang heeft het dienst gedaan als concentratiekamp, was het eigenlijk wel een concentratiekamp of eigenlijk iets anders? Is er nog iets van over?
Hoe kan het, dat ik als kind ben opgegroeid in Leusden, en er zo weinig over weet én, misschien nog wel vreemder, dat ik er nog nooit ben geweest? Vaak het plan gevat, maar het kwam er (nog) niet van. Misschien wel bang voor wat ik te zien zou krijgen. Ik vind de verhalen vaak al schokkend genoeg.
Tot vandaag. Als gevolg van een samenloop van omstandigheden woonde ik samen met mijn vader en broer op deze historische plek een lezing bij van José Huurdeman, waarin ze vertelde over de humanitaire hulp die de gevangenen kregen van Jan Reemst, toen slechts zeven! jaar oud, en zijn vader.
Ze haalden compost afval op en hielpen met gevaar voor eigen leven, waar mogelijk, de vele gevangenen. Briefjes van gevangenen smokkelde Jan in zijn kniekousen het zwaarbewaakte kamp uit. En zo kwamen de echte berichten over wat er zich allemaal in het kamp afspeelde naar buiten en wist de familie wie er nog in leven was.
Zijn verhalen zijn door José Huurdeman vastgelegd in het boek: “Bij de beuk linksaf”. Een veelzeggende titel zo begrepen we, de beuk staat er niet meer, maar was in die tijd een soort van eindpunt van de “normale wereld” vanwaar je de laatste meters richting kamp aflegde.
De inmiddels bejaarde Jan zat voor mij in de zaal. Hij kwam op mij over als een zeer bescheiden man ondanks zijn heldendaden. Ontspannen vertelde hij in de pauze dat het ruim twee jaar had geduurd voordat dit boek af was. Het kan niet anders dan dat dit een heel intensief proces is geweest.
Mijn vader kende de goede man. Ik begreep later die middag, terwijl ik met mijn vader in de buurt nog een rondje reed, dat ze beide aan de Buurtweg te Leusden hebben gewoond. Deze weg is onderdeel van het landgoed Den Treek-Henschoten, waar het tijdens de Tweede Wereld oorlog wemelde van de Duitse soldaten.
De boerderij waar ik als klein kind bij mijn opa en oma op bezoek ging, en waar ik eigenlijk louter mooie herinneringen aan heb overgehouden, bleek een zwart hoofdstuk te hebben in de herinneringen van mijn vader. Aan het eind van de oorlog werd hij in beslag genomen door de Duitsers, en veranderde het in een opslagplaats van landmijnen, mitrailleurs en zo niet meer. Achter op het erf kwam een zendwagen te staan, vanwaar berichten werden verstuurd. Het gezin “mocht” in een kleine kamer blijven wonen, en vanaf dat moment stikte het niet alleen in de bossen van de Duitsers.
Ik probeer mij er een beeld bij te vormen, uitgaande van mijn eigen herinneringen aan deze plek. Het lukt mij niet, ik zie gelukkig alleen de leuke plaatjes die ik zelf als klein kind heb opgeslagen op mijn harde schijf
Eén keer eerder heeft mijn vader hier iets over verteld, maar wilde er toen verder niet over praten. Deze week lichtte hij ineens nog een klein tipje van de grauwe sluier op. Hij vertelde over de lange stoet gevangenen die iedere dag vanaf kamp Amersfoort, meer dood dan levend ,over de weg liepen, richting de bossen, alwaar ze aan het werk werden gesteld. s’Avonds zag hij ze teruglopen, met op de kar, die ze s’ochtends nog leeg achter zich aan trokken, de mensen die de dag niet hadden overleefd…
Wat doet dat met je als je tien bent? Wat doet het met je, als je met je ouders in de keuken twee dronken soldaten met geladen mitrailleur om eten hoort snauwen terwijl ze je wankelend op de benen onder schot houden? Mijn oma zwanger van de tweede.
Al ben ik soort van nieuwsgierig en “opgelucht” dat hij er nu eindelijk over praat, ook ben ik bang voor wat er in zijn hoofd zo lang weggestopt is geweest, omdat er bij hem thuis ook “gewoon” niet over gesproken werd. Is hij echt beter af als het er nu na al die jaren alsnog uit komt?
Ik vind het een lastige vraag en heb mij na vandaag wel voorgenomen hier nog snel een keer terug te komen voor een langer bezoek. Dit boek mag nooit dicht, met of zonder toevoeging van het hoofdstuk aan herinneringen van mijn vader. Opdat we niet mogen vergeten.